Aandoening · sprong
Spat bij je paard
Je paard is stijf als hij uit de stal komt en loopt zich daarna in. Dan kan het spat zijn: artrose van de kleine gewrichten in de sprong.
Tekst: Equi-Medic bijgewerkt
Wat zie je bij spat?
Spat begint meestal sluipend. Vaak merk je eerder dat je paard minder wil, dan dat je hem echt kreupel ziet lopen:
- Stijf bij het uitstappen, en na een paar minuten loopt hij beter
- Een korte, vlakke pas achter, alsof hij zijn been niet goed onder zich zet
- De teen van een achterhoef of het ijzer slijt sneller af, of hij sleept met zijn teen
- Hij loopt slechter op de volte of op harde bodem
- Moeite met verzamelen, aanspringen of de goede galop vasthouden
- Hij houdt zijn achterbeen niet graag lang opgetild voor de hoefsmid
Wat is spat precies?
De sprong bestaat uit meerdere gewrichten boven elkaar. Bovenin zit het grote gewricht dat de meeste beweging maakt. Daaronder liggen een paar kleine, platte gewrichtjes die vooral schokken opvangen. Bij spat ontstaat artrose in die kleine gewrichtjes: het kraakbeen slijt en aan de randen kan nieuw bot groeien.
Je ziet spat vaak bij paarden die veel van hun achterhand vragen, zoals dressuur- en springpaarden, en bij oudere paarden. Ook de beenstand en het beslag kunnen meespelen. Meestal zitten de klachten in beide achterbenen, al is het ene been vaak erger dan het andere.
Maar niet elke stijve achterhand is spat. Een probleem in de ophangband achter, de knie, het SI-gewricht of de rug kan er hetzelfde uitzien. Om gericht te behandelen, moet eerst duidelijk zijn waar de pijn echt zit.
Zo stellen we spat vast
Het onderzoek is een kreupelheidsonderzoek dat zich richt op de achterhand, gewoon op je eigen stal. Niet elke stap is nodig.
- 01
Kijken en voelen
Arjon bekijkt je paard in stand en in beweging, op de rechte lijn en op de volte, en voelt de sprong en de rest van het achterbeen na.
- 02
Buigproef
Hij houdt het achterbeen even gebogen en laat je paard daarna direct wegdraven. Loopt hij slechter, dan wijst dat op pijn in de sprong of een gewricht in de buurt. Het is een aanwijzing, geen diagnose.
- 03
Verdoven voor meer zekerheid
Met een plaatselijke verdoving van de kleine spronggewrichtjes zie je of de pijn echt daar vandaan komt. Loopt je paard daarna duidelijk beter, dan is dat een sterke aanwijzing.
- 04
Röntgenfoto’s op stal
Röntgenfoto’s van de sprong laten zien hoe ver de artrose is. De foto zegt niet alles: sommige paarden met duidelijke afwijkingen lopen goed, en andersom. Daarom kijkt Arjon altijd naar foto én paard.
- 05
Meten met Sleip
Met de Sleip-app legt Arjon de beweging vast. Na een behandeling kun je dan objectief vergelijken of je paard vooruitgaat.
Wat kun je eraan doen?
Spat gaat niet meer weg, maar met de juiste aanpak kan de pijn vaak flink afnemen. Welke aanpak past, hangt af van je paard, de foto’s en wat je met hem wilt. Mogelijkheden zijn:
Bewegen en management
Regelmatige beweging en zoveel mogelijk weidegang of een paddock helpen bij artrose; lang stilstaan maakt een paard met spat vaak stijver. Een rustige warming-up in stap en samen met je hoefsmid kijken naar het beslag horen er ook bij.
Gewrichtsinjecties
Een injectie met een ontstekingsremmer in de aangedane gewrichtjes kan de ontsteking en de pijn verminderen. Arjon bespreekt vooraf welk middel past en wat dat betekent als je wedstrijden rijdt.
IRAP of Prostride
Bij deze behandelingen wordt uit het eigen bloed van je paard een ontstekingsremmend middel gemaakt, dat Arjon in het gewricht spuit. Meer daarover lees je bij PRP, IRAP en stamcellen.
Shockwave
Gefocusseerde shockwave op de sprong kan de pijn verminderen en wordt vaak gecombineerd met een van de andere behandelingen. Ook dit gebeurt gewoon op stal.
Ontstekingsremmers via het voer
Soms is een kuur met ontstekingsremmers zinvol, bijvoorbeeld om je paard door een opbouwperiode te helpen. Dat doen we altijd in overleg, en niet als vaste oplossing.
Op de lange termijn
Bij een deel van de paarden groeien de kleine gewrichtjes na verloop van tijd aan elkaar vast. Omdat ze weinig bewegen, merkt je paard daar in zijn gang weinig van, en de pijn wordt dan vaak minder. Dat proces kan lang duren en gaat niet bij elk paard vanzelf.
Een controle na een behandeling laat zien hoe je paard reageert. Met een nieuwe Sleip-meting vergelijk je de beweging met de vorige keer, zodat je niet hoeft te gissen of het beter gaat.
Opeens zwaar kreupel achter?
Spat begint geleidelijk. Is je paard plotseling erg kreupel, of is de sprong dik, warm of gevoelig, dan speelt er waarschijnlijk iets anders, zoals een ontsteking of een wond bij een gewricht. Bel dan direct.
Veelgestelde vragen
Wat eigenaren vaak vragen
Kan een paard met spat nog gereden worden?
Vaak wel. Veel paarden met spat blijven met de juiste behandeling en een goed bewegingsplan aan het werk. Wat haalbaar is, hangt af van je paard en van wat je met hem wilt. Dat bespreekt Arjon eerlijk met je.
Moet mijn paard rust houden bij spat?
Meestal juist niet: lange stalrust maakt een paard met artrose vaak stijver. Na een injectie kan een korte rustigere periode nodig zijn. Je krijgt daarvoor een duidelijk schema mee.
Hoe vaak moet een behandeling herhaald worden?
Dat verschilt per paard en per behandeling. Sommige paarden hebben lang profijt van één behandeling, andere hebben er vaker een nodig. Met controles en Sleip-metingen zie je wanneer het weer tijd is.
Zie je spat bij een aankoopkeuring?
Röntgenfoto’s van de sprongen horen bij een röntgenkeuring en laten zien hoe de gewrichtjes er nu uitzien. Samen met het klinisch onderzoek geeft dat een goed beeld. Lees meer bij aankoopkeuring.
Wat kost een onderzoek naar spat?
Dat hangt af van wat er nodig is: alleen het onderzoek, of ook verdoven en röntgenfoto’s. Vraag het gerust vooraf; hoe de kosten zijn opgebouwd, lees je bij tarieven.
Verder lezen
Lees ook
Bel · app · afspraak
Stijf achter bij het uitstappen?
Film je paard in draf, op de rechte lijn en op de volte, en stuur het mee als je appt.
Ma t/m vr 08.30–17.00 uur. Spoed buiten deze tijden?